Hiệu chuẩn máy CMM (máy đo tọa độ ba chiều) là việc làm định kỳ để bảo đảm kết quả đo của máy luôn đáng tin cậy. Một máy CMM lệch chuẩn nhưng vẫn chạy bình thường rất dễ bị bỏ sót, và hậu quả thường chỉ lộ ra khi lô hàng đã giao, bị khách trả về hoặc phải loại bỏ.
Bài viết này giúp bộ phận chất lượng và kỹ thuật phân biệt rõ hiệu chuẩn, chứng chỉ hiệu chuẩn và hiệu chỉnh, biết khi nào cần thực hiện, và có bộ tiêu chí cụ thể để chọn đơn vị cung cấp dịch vụ.
Hiệu chuẩn, chứng chỉ hiệu chuẩn và hiệu chỉnh: ba việc khác nhau
Nhiều doanh nghiệp đặt dịch vụ “hiệu chuẩn” nhưng kỳ vọng nhận được một chiếc máy đã chạy đúng. Thực tế đó là ba khái niệm riêng, và hiểu rõ sẽ giúp bạn đặt đúng yêu cầu ngay từ đầu.
| Khái niệm | Bản chất | Kết quả nhận được |
|---|---|---|
| Hiệu chuẩn | So sánh sai số của máy với chuẩn đo có liên kết chuẩn, để biết máy đang lệch bao nhiêu | Số liệu sai số và độ không đảm bảo đo |
| Chứng chỉ hiệu chuẩn | Hiệu chuẩn được thực hiện theo quy trình của phòng thí nghiệm đã được công nhận theo ISO/IEC 17025 | Chứng chỉ có giá trị tham chiếu khi đánh giá nội bộ, đánh giá của khách hàng hoặc tổ chức chứng nhận |
| Hiệu chỉnh | Can thiệp vào máy (cơ khí hoặc bù sai số trong phần mềm/bộ điều khiển) để đưa sai số về trong giới hạn | Máy đạt lại thông số kỹ thuật |
Điểm quan trọng nhất là hiệu chuẩn chỉ cho biết tình trạng hiện tại. Nếu kết quả cho thấy máy vượt giới hạn cho phép thì cần có bước hiệu chỉnh, và bước này đòi hỏi đơn vị thực hiện có tài liệu kỹ thuật, công cụ và quyền truy cập phù hợp với dòng máy. Vì vậy khi yêu cầu báo giá, hãy ghi rõ bạn cần hiệu chuẩn có chứng chỉ, và có cần hiệu chỉnh khi phát hiện sai lệch hay không.
Bao lâu nên hiệu chuẩn máy CMM một lần?
Không có một con số áp dụng cho mọi nhà máy. Tần suất nên được ghi trong quy trình quản lý thiết bị đo của bạn và dựa trên rủi ro. Nhiều đơn vị chọn chu kỳ 12 tháng làm mốc, sau đó rút ngắn hoặc kéo dài theo dữ liệu thực tế. Một số nhà sản xuất cũng khuyến nghị tính theo số giờ vận hành, nên hãy đối chiếu hướng dẫn của hãng máy bạn đang dùng.
Những tình huống nên hiệu chuẩn sớm hơn kế hoạch
- Đầu dò bị va chạm hoặc máy gặp sự cố trong quá trình đo.
- Máy được di dời, lắp đặt lại hoặc thay đổi nền móng.
- Thay đầu dò, thay phần cứng quan trọng hoặc cập nhật phần mềm điều khiển.
- Nhiệt độ và độ ẩm phòng đo biến động mạnh so với điều kiện thiết kế.
- Kết quả kiểm tra nội bộ bắt đầu trôi dần theo thời gian.
- Khách hàng hoặc đánh giá viên yêu cầu bằng chứng mới về độ chính xác.
Kiểm tra nội bộ giữa hai kỳ hiệu chuẩn
Hiệu chuẩn chỉ diễn ra một hoặc vài lần mỗi năm, nên giữa hai kỳ bạn cần cách tự theo dõi tình trạng máy. Cách phổ biến là đo định kỳ một chuẩn kiểm tra như bi chuẩn, vòng chuẩn, thanh bậc hoặc ball bar, rồi vẽ biểu đồ xu hướng. Một số thiết bị chuyên dụng (ví dụ Renishaw Machine Checking Gauge) cho phép kiểm tra nhanh hiệu năng máy và giúp quyết định có cần hiệu chuẩn sớm hay không.
Kiểm tra nội bộ không thay thế hiệu chuẩn có chứng chỉ. Nó giúp bạn phát hiện sớm sai lệch để chủ động lên kế hoạch, thay vì dừng máy đột xuất.
Cách chọn đơn vị hiệu chuẩn máy CMM đáng tin cậy
Không phải đơn vị nào có chứng chỉ ISO/IEC 17025 cũng làm được mọi việc trên mọi dòng máy. Phạm vi công nhận, kinh nghiệm với hãng máy và khả năng hiệu chỉnh mới là những điểm tạo ra khác biệt thật sự.
| Tiêu chí | Vì sao quan trọng | Câu hỏi nên đặt cho nhà cung cấp |
|---|---|---|
| Phạm vi công nhận | Chứng chỉ chỉ có giá trị khi phép hiệu chuẩn nằm trong phạm vi được công nhận | Phạm vi VILAS/ISO 17025 của đơn vị có bao gồm máy đo tọa độ hoặc đại lượng độ dài liên quan không? |
| Liên kết chuẩn và độ không đảm bảo đo | Quyết định độ tin cậy của kết quả | Chuẩn dùng để hiệu chuẩn được liên kết đến đâu, và độ không đảm bảo đo công bố là bao nhiêu? |
| Kinh nghiệm với dòng máy và phần mềm | Mỗi hãng có cấu trúc điều khiển và quy trình riêng | Đã làm với hãng và đời máy của tôi chưa, và với phần mềm đo nào? |
| Khả năng hiệu chỉnh | Phát hiện sai lệch mà không sửa được thì máy vẫn phải chờ | Có hiệu chỉnh cơ khí, bù sai số bằng phần mềm, hoặc lập lại bản đồ sai số bằng laser khi cần không? |
| Công cụ và tài liệu kỹ thuật | Thiếu công cụ phù hợp thì quy trình khó đạt chuẩn | Có đủ chuẩn đo, dụng cụ và tài liệu kỹ thuật đúng phiên bản không? |
| Phụ tùng và hỗ trợ lâu dài | Giảm thời gian dừng máy khi hỏng hóc | Có cung cấp phụ tùng chính hãng và hỗ trợ bảo trì định kỳ không? |
| Cách báo cáo | Hồ sơ rõ ràng giúp qua đánh giá dễ hơn | Báo cáo có ghi kết quả trước và sau khi hiệu chỉnh không? |
| Thời gian và hình thức | Ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất | Có làm tại hiện trường không, và mất bao lâu? |
Chi phí của một lần hiệu chuẩn so với chi phí của sản phẩm lỗi
Một máy CMM sai lệch có thể khiến bạn chấp nhận nhầm sản phẩm lỗi hoặc loại bỏ nhầm sản phẩm đạt. Cả hai đều tốn kém: sản phẩm lỗi gửi đến khách hàng có thể dẫn đến trả hàng, khiếu nại và mất uy tín, còn loại bỏ nhầm làm tăng phế phẩm. So với những khoản này, chi phí hiệu chuẩn và hiệu chỉnh định kỳ thường nhỏ hơn nhiều, và còn giúp dữ liệu đo trở thành cơ sở tin cậy để cải tiến quy trình sản xuất.
Dịch vụ hiệu chuẩn của Gera Hi-Tech Việt Nam
Công ty TNHH Công nghệ cao GERA Việt Nam vận hành phòng kỹ thuật – hiệu chuẩn được Văn phòng Công nhận chất lượng (BoA) công nhận với mã VILAS 1583 trong lĩnh vực đo lường – hiệu chuẩn, gồm các phép hiệu chuẩn độ dài và hóa lý. Phòng thí nghiệm đặt tại Hưng Yên và áp dụng quy trình hiệu chuẩn do phòng thí nghiệm ban hành.
Với khách hàng đang sử dụng máy đo tọa độ, Gera đồng hành ở các khâu sau:
- Tư vấn xây dựng kế hoạch và tần suất hiệu chuẩn phù hợp với mức sử dụng thực tế.
- Hiệu chuẩn và cấp chứng chỉ theo yêu cầu của hệ thống chất lượng.
- Hiệu chỉnh và bảo trì khi kết quả vượt giới hạn.
- Hỗ trợ tại hiện trường và thời gian thực hiện dự kiến.
- Tư vấn công cụ kiểm tra nội bộ giữa hai kỳ hiệu chuẩn.
- Xem thêm: Dịch vụ hiệu chuẩn của Gera
Câu hỏi thường gặp
Hiệu chuẩn và hiệu chỉnh máy CMM có phải là một việc không?
Không. Hiệu chuẩn cho biết máy đang sai lệch bao nhiêu, còn hiệu chỉnh là can thiệp để đưa sai số trở lại trong giới hạn. Khi đặt dịch vụ, nên nêu rõ bạn cần cả hai hay chỉ một.
Có thể tự hiệu chuẩn máy CMM trong nhà máy không?
Bạn có thể tự kiểm tra định kỳ bằng chuẩn kiểm tra để theo dõi xu hướng. Tuy nhiên, chứng chỉ phục vụ đánh giá và khách hàng thường cần đến từ phòng thí nghiệm được công nhận theo ISO/IEC 17025 cho đúng phạm vi.
Chứng chỉ ISO/IEC 17025 có đủ để tin tưởng một đơn vị hiệu chuẩn không?
Chưa đủ. Bạn cần kiểm tra phạm vi công nhận có bao gồm phép hiệu chuẩn mình cần hay không, đồng thời hỏi về kinh nghiệm với dòng máy, khả năng hiệu chỉnh và hình thức báo cáo.
Hiệu chuẩn máy CMM mất bao lâu và có làm tại chỗ được không?
Thời gian phụ thuộc kích thước máy, phạm vi công việc và điều kiện hiện trường. Hãy hỏi trực tiếp đơn vị cung cấp để nhận kế hoạch cụ thể trước khi đặt lịch.
Kết luận
Hiệu chuẩn máy CMM đúng cách là sự kết hợp của ba việc: hiệu chuẩn để biết tình trạng máy, chứng chỉ để có bằng chứng được công nhận, và hiệu chỉnh khi cần để máy luôn đạt yêu cầu. Chọn đúng đơn vị, đặt đúng yêu cầu và duy trì kiểm tra nội bộ giúp doanh nghiệp bảo vệ chất lượng sản phẩm và giảm rủi ro phát sinh.
Gera Hi-Tech Việt Nam sẵn sàng tư vấn kế hoạch hiệu chuẩn phù hợp với thiết bị và hệ thống chất lượng của bạn. Liên hệ đội ngũ kỹ thuật để được tư vấn.
